Dlaczego niektóre wodociągi rezygnują ze wsparcia finansowego?

Największym wyzwaniem w naszym kraju jest poziom lokalny - takie wnioski płyną z wypowiedzi uczestników wielu debat poświęconych cyberbezpieczeństwu.

W małych gminach i spółkach komunalnych decyzje co do inwestycji w tym obszarze podejmowane są pod presją ograniczonych budżetów, braków kadrowych oraz wielu konkurujących ze sobą potrzeb, które również trzeba sfinansować. Dodatkową barierą jest konieczność pokrycia ze środków własnych części kosztów, takich jak VAT czy wydatki niekwalifikowane. To może powstrzymywać przed realizacją inwestycji, nawet w sytuacji, gdy uda się pozyskać dofinansowanie

Aleksander Kostuch

inżynier Stormshield

Doradca cyberbezpieczeństwa wskazuje także, co można zmienić w zasadach funkcjonowania programów wsparcia, aby wyjść naprzeciw potrzebom przyszłych beneficjentów.

Samorządowcy często mają własne spojrzenie na cyberbezpieczeństwo

Bywa to widoczne szczególnie w sytuacjach, gdy zarządzający muszą się równolegle mierzyć z problemami bardziej podstawowymi z ich perspektywy - jak dostawa czystej wody, awarie, stan techniczny infrastruktury wodociągowej bądź przyłączanie do sieci kolejnych obiektów.

Wobec faktu, że mandat do sprawowania władzy pochodzi od mieszkańców, naturalnym jest, że stawia się przede wszystkim na inwestycje, których efekt mieszkańcy dostrzegają natychmiast. Cyberbezpieczeństwo staje się priorytetem dopiero po wystąpieniu incydentu, który w przypadku wodociągów może wiązać się z przerwą w dostawie wody. Dla niektórych podmiotów realizacja złożonego procesu może być wyzwaniem ponad możliwości. Decyzje bywają także wynikiem kalkulacji ryzyka, ograniczonych własnych zasobów i braku dostępu do specjalistów, zwłaszcza takich, którzy rozumieją specyfikę systemów IT/OT w wodociągach. Cyberbezpieczeństwo choć niezbędne, nie jest prostą sprawą

Aleksander Kostuch

inżynier Stormshield

Określenie potrzeb i przygotowanie wniosku o dofinansowanie, na przykład w programie „Cyberbezpieczne Wodociągi” do którego akces zgłosiło kilkaset przedsiębiorstw, to dopiero pierwszy etap. W kolejnych krokach trzeba przygotować postępowanie przetargowe, a następnie wybrać konkretne rozwiązania, przeprowadzić ich wdrożenie, odebrać prace, rozliczyć projekt oraz zapewnić jego utrzymanie.

Co zmienić w programach wsparcia, aby wyjść naprzeciw potrzebom przyszłych beneficjentów?

Jak wskazuje ekspert od lat wspomagający branżę wodociągową w obszarze bezpieczeństwa cyfrowego, programy grantowe są potrzebne, jednak powinny być bardziej elastyczne.

Kluczowa jest możliwość wydłużenia czasu realizacji projektu. Bieżąca sytuacja rynkowa, na którą beneficjenci nie mają wpływu, jest taka, że muszą oni mierzyć się z wyzwaniem ograniczonej dostępności, a przede wszystkim wzrostu cen podzespołów, o sfinansowanie zakupu których wnioskowali. Budżety przygotowywane na etapie składania wniosków do Programu, co miało miejsce jesienią 2025 roku, mogły wydawać się racjonalne.

Jednak w sytuacji, gdy realia rynkowe uległy znaczącym zmianom, to projekt w pierwotnie zakładanym kształcie może być trudny do realizacji bez dodatkowego finansowania. W ten sposób koło się zamyka. Dlatego rezygnacja z grantu, o których to przypadkach ostatnio informowały media, nie musi wynikać z lekceważenia cyberbezpieczeństwa

Aleksander Kostuch

inżynier Stormshield

W odpowiedzi na to wyzwanie wydłużono okres realizacji trwającej właśnie edycji „Cyberbezpiecznych Wodociągów” do końca bieżącego roku.

Niestety, sytuacja rynkowa pozostaje niestabilna, wobec czego zasadnym byłoby wprowadzenie na stałe rozwiązania, które umożliwiałoby modyfikację pierwotnych założeń projektowych już po rozstrzygnięciu konkursu, z możliwością korekty zakresu projektu, pod warunkiem zachowania efektu cyberbezpieczeństwa. Beneficjent mógłby zrezygnować z części pierwotnie planowanych działań i świadczeń, ale właśnie jedynie z części, a nie całości. Lepszy przysłowiowy rydz niż nic

Aleksander Kostuch

inżynier Stormshield

Dla małych zakładów wodociągowych poważną barierą pozostają często formalności związane z dokumentacją, zabezpieczeniami finansowymi, rozliczeniem projektu a później obowiązki związane z utrzymaniem wdrożonych zabezpieczeń.

Krokiem w dobrą stronę byłoby, gdyby Centrum Projektów Polska Cyfrowa zapewniało systemowe wsparcie dla gmin w tym obszarze. To szczególnie istotne w przypadku mniejszych podmiotów, nie tylko tych z sektora wodno-kanalizacyjnego, lecz również ochrony zdrowia czy administracji. Każdy z nich jest integralnym elementem systemu, którego sprawne funkcjonowanie zapewnia bezpieczeństwa mieszkańców. Problemem jest niedopasowania instrumentu (jakim jest pomoc de minimis) do sektora infrastruktury krytycznej, z uwagi na jego krytyczną rolę i duże potrzeby. Cześć podmiotów wykorzystała tę pulę, uczestnicząc w innych, projektach, co zamyka im drzwi w staraniu się o kolejne granty

Aleksander Kostuch

inżynier Stormshield

Problemem pozostaje też formuła pomocy de minimis, a co zwrócili uwagę przedstawiciele MPWiK w Warszawie. Zgodnie z obowiązującymi zasadami całkowita wartość takiej pomocy przyznanej jednemu przedsiębiorstwu przez państwo członkowskie nie może przekroczyć 300 tys. euro w okresie trzech lat.

22 czerwca 2026 roku opublikowano zarządzenie Ministra Infrastruktury ws. powołania Sektorowego Zespołu Reagowania na Incydenty Bezpieczeństwa Komputerowego (CSIRT) Infrastruktura. Powstał w konsekwencji wejścia w życie znowelizowanej Ustawy KSC. To odpowiedź na wyzwania związane z ochroną podmiotów wykorzystujących technologie operacyjne OT, będące celem licznym ataków.

Praktycznym celem powołania nowego CSIRT INFRA jest poprawa bezpieczeństwa systemów w przedsiębiorstwach wodociągowo-kanalizacyjnych, sektora kolejowego, drogowego, morskiego, żeglugi śródlądowej, czy infrastruktury transportowej. Należy zaznaczyć, że ten wyspecjalizowany organ wspiera podmioty, które między innymi wykorzystują rozwiązania automatyki przemysłowej OT. Jest to na bardzo wyspecjalizowana działalność z uwagi na specyfikę m.in. protokołów przemysłowych i ruchu sieciowego charakterystycznego dla branż takich jak wod-kan, o innej wrażliwości niż pozostałe sektory infrastruktury krytycznej, które będą objęte kolejnymi zespołami sektorowymi. Dlatego jednym z kluczowych etapów tworzenia CSIRT Infra będą szkolenia pracujących w nim specjalistów, pozwalające im zapoznać się ze specyfiką branży

Aleksander Kostuch

inżynier Stormshield